Sommige mensen laten een spoor na dat niet alleen zichtbaar blijft in boeken, artikelen of organisaties, maar ook in de manier waarop we naar elkaar kijken. Jos Dröes was zo iemand. Deze afl evering van ons tijdschrift staat in het teken van een nalatenschap die diep verweven is geraakt met de Nederlandse rehabilitatie- en herstelbeweging. Niet alleen door wat Jos schreef of ontwikkelde, maar ook door de vragen die hij bleef stellen.

Op 3 december 2025 is Jos Dröes op 79-jarige leeftijd overleden. Jos had al enige jaren ernstige gezondheidsproblemen. Met zijn overlijden verliezen we een markante collega en een sterke pleitbezorger van het herstel en de rehabilitatie van mensen met ernstige psychische problemen. Jos was vele jaren redactielid en van 2015 tot 2017 een actieve en gewaardeerde hoofdredacteur van Participatie en Herstel.

Als eerbetoon aan Jos Dröes, langjarig redactielid, drukken wij het slothoofdstuk van zijn laatste boek (Dröes, 2022) nog eens af. Hierin reflecteerde hij op zijn ontwikkeling als psychiater in de langdurige zorg tussen 1976 en 2020. Als afsluiting van deze herinneringen wil ik samenvatten hoe mijn kijk op de psychiatrie en mensen met psychische aandoeningen zich door de jaren heen heeft ontwikkeld.

Op 26 juni 2025 vond ter gelegenheid van het emeritaat van Philippe Delespaul onder andere een symposium plaats. Irene van de Giessen hield op verzoek van de emeritus een lezing over haar werk bij HerstelTalent: de door haar opgerichte stichting die ervaringsdeskundigheid wil inzetten bij herstelprocessen, kennis over ervaringsdeskundigheid wil delen en mensen opleidt tot ervaringsdeskundige. In de lezing nam ze de toehoorders mee op haar zoektocht naar herstel. De redactie is verheugd deze licht bewerkte versie van Irene’s presentatie te mogen publiceren.

Voor veel forensische cliënten van het maatschappelijk werk vormen ernstige financiële problemen een belangrijke belemmering voor hun herstelproces en voor succesvolle re-integratie en participatie in de samenleving. Schulden verhogen de kans op terugval in delictgedrag. Zonder passende ondersteuning is het voor forensische cliënten nauwelijks mogelijk complexe financiële problemen en de impact daarvan te boven te komen. Deze bijdrage biedt inzicht en handvatten voor professionals die forensische cliënten bij financiële problemen begeleiden.

Vanuit de projectgroep Beeldverhaal Ervaringsdeskundigen is door middel van participatief ontwerponderzoek gewerkt aan een beeldverhaal over ervaringsdeskundigen. De missie van het project, geïnitieerd vanuit het lectoraat GGZ en Samenleving van Hogeschool Windesheim is om stigma tegen te gaan en ervaringskennis te normaliseren.

In deze editie van de rubriek Boeken verschijnen twee recensies van twee studieboeken over de inzet van eigen ervaringen en ervaringskennis bij sociaal werk van de hand van Jean-Pierre Wilken.

‘Just Enough for the City?’ How patients with severe mental illness have fared since deinstitutionalisation Dit proefschrift is voortgekomen uit het stedelijk chroniciteitsonderzoek, een studie opgezet in een samenwerking tussen Arkin, GGZ inGeest, Hvo Querido en de GGD. Na een schets van dit onderzoek worden enkele belangrijk bevindingen uitgelicht. Het promotieonderzoek werd uitgevoerd onder begeleiding van prof. dr. J.J.M. Dekker, prof. dr. A.T.F. Beekman en als copromotor trad op dr. M.J. Kikkert. In de promotiecommissie hadden zitting prof.dr. J. van Weeghel, prof.dr. P.H. Delespaul, prof.dr. S. Castelein, prof. dr. W. Cahn, prof. dr. G.H.M. Pijnenborg en prof.dr. A. van Straten.

Steeds grotere groepen wenden zich tot de psychiatrie in de hoop er verlichting te vinden voor hun angsten, somberheid, verwardheid, onzekerheden, ontremmingen, drukke gedrag of hun onmacht om zich te verhouden tot anderen. Een veel kleinere groep, met aanhoudende en meervoudige problemen waaronder psychiatrische, wordt al dan niet bewust in de steek gelaten of heeft de hoop opgegeven dat de psychiatrie nog iets voor hen kan doen.

Mensen met een lichte verstandelijke beperking of zwakbegaafdheid (LVB) laten soms problematisch gedrag zien. Voorbeelden zijn agressief en sociaal onaangepast gedrag, verslavingen of psychische (internaliserende) problematiek. Dit vergt veel tijd en energie van begeleiders en behandelaars. Gelukkig staan de ontwikkelingen niet stil.

Op 4 juni is op 92-jarige leeftijd Marius Romme overleden: de sociaal-psychiater met baanbrekend onderzoek naar het stemmen horen.

De veiligheid van de 250.000 volwassenen met een ernstige psychische aandoening (EPA) en hun omgeving vraagt om vroegtijdige, domeinoverstijgende en passende zorg en ondersteuning. Het huidige stelsel ondersteunt de groep mensen met een ernstige psychische aandoening onvoldoende en belemmert de behoefte aan maatwerk. De Onderzoeksraad voor Veiligheid pleit voor meer ruimte voor maatwerk, passende financiering en intensieve samenwerking tussen professionals, organisaties en naasten.

De recente berichtgeving over de Yes We Can Clinic in Hilvarenbeek, waar zorgen worden geuit over de behandeling van kwetsbare jongeren, legt een pijnlijk vraagstuk bloot: hoe goed sluiten behandelingen, waaronder traumabehandeling eigenlijk aan bij jongeren met complexe problematiek? De kliniek richt zich op jongeren met ernstige psychische klachten, zoals depressie, verslaving en trauma.

In de uitzending Kinderen die niemand wil van Zembla wordt een schrijnende realiteit zichtbaar: jongeren met complexe problematiek die nergens terecht kunnen. Ze worden van plek naar plek verplaatst of belanden in geïsoleerde noodoplossingen, zonder onderwijs, structuur of perspectief.

De nieuwe editie kunt u hier bestellen via GGZ Digitaal. Liever een los artikel lezen? Dat kan ook! Klik op de link van het artikel om meer te lezen. Wat zijn de perspectieven op herstelzorg?

Het herstel van mensen in de langdurige ggz blijft een uitdaging. Ondanks alle kennis blijft het zoeken naar werkzame sleutels. In dit Herstelcongres staan actuele en vernieuwende perspectieven centraal, zodat herstelondersteunende zorg verder kan worden versterkt.

Alie Weerman is al jarenlang voorvechter van de erkenning van ervaringskennis en actief in het opleiden van mensen tot ervaringsdeskundige.

Schizofrenie is een complexe psychische aandoening die invloed heeft op hoe iemand denkt, voelt en zich gedraagt. Omdat de symptomen per persoon sterk kunnen verschillen, is het soms lastig om de diagnose direct te stellen. Toch zijn er specifieke signalen die vaak voorkomen.

Recent is een overkoepelend onderzoek door de Toezicht Sociaal Domein samen met de Inspectie Justitie en Veiligheid en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd uitgevoerd over de zorg en ondersteuning aan mensen met verward of onbegrepen gedrag. Hulpverleners en andere betrokkenen ervaren verschillende problemen in de zorg en ondersteuning aan mensen met verward of onbegrepen gedrag wanneer de veiligheid in het geding is. Het rapport bevat een belangrijke oproep aan de landelijke overheid om deze problemen te doorbreken.

Op 3 december 2025 is Jos Dröes op 79-jarige leeftijd overleden. Jos had al enige jaren ernstige gezondheidsproblemen. Met zijn overlijden verliezen we een markante collega en een sterke pleitbezorger van het herstel en de rehabilitatie van mensen met ernstige psychische problemen.

Kenniscentrum Phrenos lanceerde onlangs de nieuwe Werkkaart Herstel bij een psychose—een hulpmiddel dat zorg- en hulpverleners ondersteunt bij het vormgeven van herstelgericht werken. De kaart helpt om samen met cliënten te verkennen wat zij willen versterken, waar zij zelf stappen kunnen zetten en op welke domeinen ondersteuning nodig is.

Wat zijn de perspectieven op herstelzorg? Het rapport Over de brug, kwam 10 jaar geleden met een plan van aanpak om de zorg (behandeling, begeleiding en ondersteuning) voor mensen met een ernstige psychische aandoening een grote stap vooruit te helpen. Het idee was een integrale, sector overstijgende benadering met plaats voor Herstelacademies. Waarvoor ggz en sociaal domein ‘over de brug moesten komen’ om in 2025 ‘een derde meer herstel’ (van identiteit, gezondheid en participatie) te realiseren.

Helaas is het zo dat mensen (jong en oud) met autisme ook last kunnen hebben van andere problemen. In dit middagsymposium gaan we daarom nader in op vier verschillende veel voorkomende problematieken bij autisme: ADHD, automutilatie, suïcide en psychose. Per problematiek wordt geput uit recent onderzoek.

Wereld Suïcide Preventie Dag (WSPD) vindt jaarlijks plaats op 10 september om aandacht te vragen voor suïcidepreventie. Een dag waarop we stilstaan bij de mensen die zijn overleden door suïcide, bij mensen die een poging hebben overleefd en bij iedereen die door suïcide is geraakt. In Nederland werkt 113 Zelfmoordpreventie samen met verschillende partners aan een week vol activiteiten en (media)aandacht in aanloop naar de WSPD.

Op 19 februari vond het afscheidscollege van lector Jean Pierre Wilken plaats. Het was een feestelijke middag met muziek, de afscheidsrede van Jean Pierre Wilken waarin hij het belang benadrukte om bestaande verbindingen te koesteren, verbroken verbindingen te herstellen, en nieuwe verbindingen te creëren. Om zo de wereld een stukje beter te maken.

Nieuwsuur, Pointer (KRO-NCRV) en MIND gaven afgelopen weken allemaal aandacht aan het belangrijke thema verminderen van dwang in de (ook forensische en jeugd) ggz. Het aantal mensen en uren in separatie in de ggz is toegenomen. En dat niet alleen, het totale aantal toepassingen van dwang in de ggz neemt toe. Dwang en specifiek eenzame opsluiting, heeft veel impact op mensen. Het maakt cliënten vaak angstig, verward, boos, gefrustreerd en wanhopig. Mensen die dit meemaken, voelen zich onbegrepen, vernederd en in de steek gelaten.

Op 16 september is de zorgstandaard Leefstijl in de ggz gelanceerd. Leefstijl wordt een vast onderdeel van de behandeling in ggz. Hiermee zet de ggz-sector een grote stap vooruit: vanaf 2025 is het stimuleren van een gezonde leefstijl een vast onderdeel van iedere behandeling, zoals afgesproken in het Integraal Zorgakkoord (IZA). Leefstijl is heel belangrijk voor de mentale gezondheid. Het helpt niet alleen bij het voorkomen van psychische klachten, maar speelt ook een belangrijke rol bij herstel. De gedragsverandering die hiervoor nodig is, blijkt voor veel mensen een flinke uitdaging. Hoe begeleid je iemand naar een gezonde(re) leefstijl?