Een stem horen, een plek om te wonen, een gesprek over zingeving en een herstelacademie: het lijken uiteenlopende onderwerpen. Toch vragen de bijdragen in deze aflevering om dezelfde beweging: weg van systemen die vooraf invullen wat iemand nodig heeft, naar oprechte aandacht voor iemands verhaal, wensen en leefwereld. Dat begint bij luisteren.

Op 4 juni jl. overleed op 92-jarige leeftijd em. hoogleraar sociale psychiatrie Marius Romme, een van de invloedrijkste psychiaters van zijn generatie. Samen met wijlen zijn vrouw Sandra Escher (overleden in 2021) heeft hij een revolutie teweeggebracht in de benadering van het werken met mensen die stemmen horen. Behalve bij hun werk en de Maastrichtse benadering, staan we stil bij enkele projecten die hun emanciperende werk voortzetten, mede om hun nagedachtenis te eren.

In 2025 is het landelijke onderzoek Passende huisvesting van start gegaan, onder aanvoering van het lectoraat Wonen en Welzijn van Hogeschool Utrecht, gekoppeld aan de beleidsprogramma’s ’Een thuis voor iedereen’ en het ‘Nationaal Actieplan Dakloosheid’.1 Een van de deelprojecten binnen dit onderzoek richt zich op bijzondere woonvormen voor (dreigend) dakloze mensen, die niet in een zelfstandige woning willen, kunnen of mogen wonen.

Zingeving vormt een onderdeel van herstel. Er is echter handelingsverlegenheid in zorg rond zingeving. Waar zou deskundigheidsbevordering op gericht moeten zijn? Dit artikel gaat in op een empirisch onderzoek naar de samenhang tussen motivaties van ambulante ggz-professionals om zingeving al dan niet te betrekken in hun zorg, hun competenties hierin en hun persoonlijke manier van zingeven.

Bij Enik Recovery College is vrije ruimte een hoofdingrediënt. Wellicht is dat zelfs het geheim van Enik. Maar wat is vrije ruimte precies? Anne Evers interviewde deelnemer en vrijwilliger Linda over haar ervaringen met vrije ruimte binnen Enik. Linda (49) kent Enik nu twee jaar. Zij is deelnemer van herstelwerkgroepen en werkt als vrijwillig facilitator van de reeks Ouderschap en psychische kwetsbaarheid.

In de rubriek Rehab besteedt de redactie aandacht aan de uitreiking van de Jaap van Weeghelpenning, een prestigieuze jaarlijkse aanmoedigingprijs van Kenniscentrum Phrenos voor een persoon of praktijk die zich die zich op bijzondere of innovatieve wijze inzet voor maatschappelijke participatie en burgerschap van mensen met (ernstige) psychische problemen.

Voor deze rubriek nodigt Participatie en Herstel (jonge) gepromoveerde onderzoekers uit om het onderzoek en de resultaten van hun proefschrift te beschrijven, zodat onze lezers snel kennis kunnen nemen van nieuwe onderzoeksresultaten op het vakgebied die relevantie kunnen hebben voor hun dagelijkse praktijk.

Vandaag is het congres ‘Gezelschappelijke psychiatrie’. Een mij nog onbekende term, die wel nieuwsgierig maakt. Gert Schout, één van de twee hoofdsprekers vult het begrip in zoals Kunneman het heeft uitgelegd: het begrip ‘gezel-schap’ geeft stem aan het samen werken en samen leren. Analoog aan het middeleeuwse begrip ‘gezel’ uit de gilden: waar sprake is van overdracht en leren, is sprake van gezel-vorming.

Handboek werken en leren met individuele plaatsing en steun. Volledig herziene editie. Mensen met ernstige psychische problemen hebben vaak een grote afstand tot de arbeidsmarkt. IPS is een methodiek om daar iets aan te doen. In 2018 verscheen het eerste Nederlandtalige handboek over de IPS-methodiek en met het onderhavige boek is een volledig herziene editie tot stand gekomen, waarin het onderzoek sinds die tijd en de praktijkontwikkelingen die sindsdien hebben plaatsgevonden, zijn verwerkt.

Agenda, Nieuw, Varia

De recente excuses voor de misstanden in de gesloten jeugdzorg markeren een belangrijk moment. Jongeren kregen niet altijd de veiligheid en bescherming die zij nodig hadden. Er was sprake van een streng en repressief leefklimaat, vergaande vrijheidsbeperking en onvoldoende aandacht voor wat jongeren werkelijk nodig hadden.

Zeker 60.000 mensen met een ernstige psychiatrische aandoening zijn buiten beeld van zorginstanties, meldt de NOS. Juist na een behandeling kan het misgaan. Problemen met wonen, schulden en het ontbreken van passende begeleiding kunnen opnieuw leiden tot een crisis of opname. Het onderstreept hoe belangrijk het is om herstel breder te bekijken dan behandeling alleen.

Eind 2014 verscheen Over de brug, plan van aanpak voor herstelondersteuning van mensen met een ernstige psychische aandoening in Nederland. Dit plan was opgesteld door een breed samengestelde werkgroep, ondersteund door kenniscentrum Phrenos.

Werken in het (forensisch) sociaal domein is betekenisvol en interessant. Veel professionals kiezen dan ook bewust voor dit vak. Tegelijkertijd kan het werk soms (te) veel van professionals vragen, waardoor hun mentale veerkracht onder druk komt te staan. In dit webinar gaan we in op wat mentale veerkracht in gedwongen kader (en/of zij die werken met cliënten met agressief of anti-sociaal gedrag) precies inhoudt, welke factoren hierop van invloed zijn en hoe je hier als professional, team en organisatie bewust mee om kunt gaan.

Steeds grotere groepen wenden zich tot de psychiatrie in de hoop er verlichting te vinden voor hun angsten, somberheid, verwardheid, onzekerheden, ontremmingen, drukke gedrag of hun onmacht om zich te verhouden tot anderen. Een veel kleinere groep, met aanhoudende en meervoudige problemen waaronder psychiatrische, wordt al dan niet bewust in de steek gelaten of heeft de hoop opgegeven dat de psychiatrie nog iets voor hen kan doen.

Mensen met een lichte verstandelijke beperking of zwakbegaafdheid (LVB) laten soms problematisch gedrag zien. Voorbeelden zijn agressief en sociaal onaangepast gedrag, verslavingen of psychische (internaliserende) problematiek. Dit vergt veel tijd en energie van begeleiders en behandelaars. Gelukkig staan de ontwikkelingen niet stil.

Op 4 juni is op 92-jarige leeftijd Marius Romme overleden: de sociaal-psychiater met baanbrekend onderzoek naar het stemmen horen.

De veiligheid van de 250.000 volwassenen met een ernstige psychische aandoening (EPA) en hun omgeving vraagt om vroegtijdige, domeinoverstijgende en passende zorg en ondersteuning. Het huidige stelsel ondersteunt de groep mensen met een ernstige psychische aandoening onvoldoende en belemmert de behoefte aan maatwerk. De Onderzoeksraad voor Veiligheid pleit voor meer ruimte voor maatwerk, passende financiering en intensieve samenwerking tussen professionals, organisaties en naasten.

De recente berichtgeving over de Yes We Can Clinic in Hilvarenbeek, waar zorgen worden geuit over de behandeling van kwetsbare jongeren, legt een pijnlijk vraagstuk bloot: hoe goed sluiten behandelingen, waaronder traumabehandeling eigenlijk aan bij jongeren met complexe problematiek? De kliniek richt zich op jongeren met ernstige psychische klachten, zoals depressie, verslaving en trauma.

In de uitzending Kinderen die niemand wil van Zembla wordt een schrijnende realiteit zichtbaar: jongeren met complexe problematiek die nergens terecht kunnen. Ze worden van plek naar plek verplaatst of belanden in geïsoleerde noodoplossingen, zonder onderwijs, structuur of perspectief.

De nieuwe editie kunt u hier bestellen via GGZ Digitaal. Liever een los artikel lezen? Dat kan ook! Klik op de link van het artikel om meer te lezen. Wat zijn de perspectieven op herstelzorg?

Het herstel van mensen in de langdurige ggz blijft een uitdaging. Ondanks alle kennis blijft het zoeken naar werkzame sleutels. In dit Herstelcongres staan actuele en vernieuwende perspectieven centraal, zodat herstelondersteunende zorg verder kan worden versterkt.

Alie Weerman is al jarenlang voorvechter van de erkenning van ervaringskennis en actief in het opleiden van mensen tot ervaringsdeskundige.

Schizofrenie is een complexe psychische aandoening die invloed heeft op hoe iemand denkt, voelt en zich gedraagt. Omdat de symptomen per persoon sterk kunnen verschillen, is het soms lastig om de diagnose direct te stellen. Toch zijn er specifieke signalen die vaak voorkomen.

Recent is een overkoepelend onderzoek door de Toezicht Sociaal Domein samen met de Inspectie Justitie en Veiligheid en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd uitgevoerd over de zorg en ondersteuning aan mensen met verward of onbegrepen gedrag. Hulpverleners en andere betrokkenen ervaren verschillende problemen in de zorg en ondersteuning aan mensen met verward of onbegrepen gedrag wanneer de veiligheid in het geding is. Het rapport bevat een belangrijke oproep aan de landelijke overheid om deze problemen te doorbreken.

Op 3 december 2025 is Jos Dröes op 79-jarige leeftijd overleden. Jos had al enige jaren ernstige gezondheidsproblemen. Met zijn overlijden verliezen we een markante collega en een sterke pleitbezorger van het herstel en de rehabilitatie van mensen met ernstige psychische problemen.

Kenniscentrum Phrenos lanceerde onlangs de nieuwe Werkkaart Herstel bij een psychose—een hulpmiddel dat zorg- en hulpverleners ondersteunt bij het vormgeven van herstelgericht werken. De kaart helpt om samen met cliënten te verkennen wat zij willen versterken, waar zij zelf stappen kunnen zetten en op welke domeinen ondersteuning nodig is.

Wereld Suïcide Preventie Dag (WSPD) vindt jaarlijks plaats op 10 september om aandacht te vragen voor suïcidepreventie. Een dag waarop we stilstaan bij de mensen die zijn overleden door suïcide, bij mensen die een poging hebben overleefd en bij iedereen die door suïcide is geraakt. In Nederland werkt 113 Zelfmoordpreventie samen met verschillende partners aan een week vol activiteiten en (media)aandacht in aanloop naar de WSPD.

Op 19 februari vond het afscheidscollege van lector Jean Pierre Wilken plaats. Het was een feestelijke middag met muziek, de afscheidsrede van Jean Pierre Wilken waarin hij het belang benadrukte om bestaande verbindingen te koesteren, verbroken verbindingen te herstellen, en nieuwe verbindingen te creëren. Om zo de wereld een stukje beter te maken.

Nieuwsuur, Pointer (KRO-NCRV) en MIND gaven afgelopen weken allemaal aandacht aan het belangrijke thema verminderen van dwang in de (ook forensische en jeugd) ggz. Het aantal mensen en uren in separatie in de ggz is toegenomen. En dat niet alleen, het totale aantal toepassingen van dwang in de ggz neemt toe. Dwang en specifiek eenzame opsluiting, heeft veel impact op mensen. Het maakt cliënten vaak angstig, verward, boos, gefrustreerd en wanhopig. Mensen die dit meemaken, voelen zich onbegrepen, vernederd en in de steek gelaten.